Η παράνοια της «καθαρότητας» και η πολιτική αυτοκτονία

του Γιάννη Αθανασιάδη 

Η κατάσταση στα πολιτικά πράγματα της χώρας δεν είναι απλώς κακή. Είναι "βαριά ασθενής".

Ζούμε μέσα σε ένα σκηνικό παραλογισμού, σε μια ιστορική στιγμή που κανονικά θα έπρεπε να ουρλιάζουν σειρήνες κινδύνου και να χτυπούν καμπάνες αφύπνισης.

Μια οργανωμένη ληστοσυμμορία έχει μαντρώσει έναν ολόκληρο λαό και τον γδύνει μεθοδικά. Αφαιρεί εισόδημα, χρόνο, κοινωνικά δικαιώματα, αξιοπρέπεια, μέλλον. Όχι ως παρενέργεια πολιτικής, αλλά ως κεντρική στρατηγική. 

Η επιβίωση μετατρέπεται σε ατομική υπόθεση και η κοινωνία σε πεδίο λεηλασίας.

Κι όμως, απέναντι σε αυτή τη συνθήκη, το πολιτικό σκηνικό δεν αντιδρά. 

Αντί να συγκροτήσει αντίσταση, αυτοκαταναλώνεται. 

Κόμματα, κομματίδια, οργανώσεις, συλλογικότητες, αρχηγίσκοι και "κινήσεις", βουτηγμένοι στον βούρκο μιας εκφυλιστικής κοινωνικής εσωστρέφειας, αλληλοκαταγγέλλονται. Όχι με βάση την αποτελεσματικότητα ή τη σχέση με την κοινωνία, αλλά με όρους ιδεολογικής αγνότητας.

Η πολιτική μετατρέπεται σε διαγωνισμό καθαρότητας!

Ένας ιδεοληπτικός υποκειμενισμός, αποκομμένος από τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων, φτάνει στα όρια της γελοιότητας. 

Ο καθένας αυτοανακηρύσσεται φορέας της "αλήθειας", της "σωστής γραμμής", της "αυθεντικής συνείδησης", ενώ η κοινωνία καταρρέει δίπλα του.

Μπροστά στον κοινό εχθρό, αντί για ενότητα δράσης, επιλέγεται ο τεμαχισμός. 

Αντί για μέτωπο, πολυδιάσπαση. Χιλιάδες μικρά, αυτάρεσκα και αλληλοεχθρικά στρατόπεδα, που υπηρετούν μωροφιλοδοξίες, ηγεμονισμούς και ιδεοληψίες. 

Η πολιτική δράση υποκαθίσταται από προσωπικές νευρώσεις και μικρούς αρχηγισμούς που βαφτίζονται "συνέπεια".

Αυτή η παράνοια της απόλυτης καθαρότητας δεν οδηγεί σε καμία ανατροπή.

Οδηγεί στον απόλυτο ατομοκεντρισμό, στην αυτοαπομόνωση και τελικά στην πολιτική ανυπαρξία. 

Είναι ο πιο σίγουρος δρόμος προς την ήττα — και μάλιστα με την αυταπάτη της ηθικής ακεραιότητας.

Και κάπως έτσι είναι σαν τα χέρια του ίδιου σώματος, στο όνομα μιας δήθεν "καθαρότητας", να χτυπούν με μανία το ένα το άλλο, μέχρι το ένα να σπάσει. Για να μείνει στο τέλος μόνο το "καθαρό" χέρι, αυτό που υποτίθεται ότι θα κρατήσει το όπλο της επανάστασης.

Μόνο που τότε δεν θα υπάρχει το άλλο χέρι για να το οπλίσει.

Η συνήθεια ως μηχανισμός υποταγής και το καθήκον της συνειδητής πράξης.

του Γιάννη Αθανασιάδη

Η συνήθεια δεν είναι ουδέτερη. Δεν είναι απλώς «έτσι το μάθαμε» ή «έτσι γίνεται».

Η συνήθεια είναι σκλαβιά, είναι εξάρτηση, είναι φυλακή. Είναι η ήσυχη δύναμη που μετατρέπει τον άνθρωπο από δρών υποκείμενο σε προβλέψιμο γρανάζι. 

Είναι η γραφειοκρατία της καθημερινότητας: επαναλαμβανόμενες κινήσεις, λέξεις, σκέψεις και αντιδράσεις που εκτελούνται χωρίς ερώτημα, χωρίς κρίση, χωρίς συνείδηση.

Σε αυτό το επίπεδο, η συνήθεια γίνεται διαστροφή. Όχι ηθική, αλλά πολιτική και υπαρξιακή. Διαστρέφει την ανθρώπινη δυνατότητα για αλλαγή, μεταμφιέζοντας την αδράνεια σε «σταθερότητα» και τον φόβο σε «ρεαλισμό». Έτσι γεννιέται ο συντηρητισμός: όχι ως ιδεολογία μόνο, αλλά ως ψυχική κατάσταση. 

Ο άνθρωπος που φοβάται να σπάσει τη ρουτίνα του, φοβάται και να αμφισβητήσει τον κόσμο.

Η συνήθεια είναι αντεπανάσταση στην πιο καθαρή της μορφή.

Δεν χρειάζεται καταστολή, ούτε νόμους, ούτε βία. Αρκεί το «πάντα έτσι ήταν». Αρκεί η αποδοχή. Αρκεί να συνηθίσεις.

Όπως ο εργαζόμενος που συνηθίζει την εκμετάλλευση και παύει να τη βλέπει ως αδικία, έτσι και ο άνθρωπος που συνηθίζει τη μικρότητα παύει να οραματίζεται το μεγάλο. 

Η συνήθεια εκμαυλίζει.

Κάνει το αφύσικο να μοιάζει φυσικό, το άδικο να φαίνεται κανονικό, το αδιέξοδο να παρουσιάζεται ως μονόδρομος.

Απέναντι σε αυτό, δεν στέκεται η αφηρημένη «θέληση για αλλαγή», αλλά η συνειδητή πράξη.

Η πράξη που προηγείται της συνήθειας, όχι που ακολουθεί αυτήν.

Η συνειδητή πράξη ξεκινά από τα μικρά. Από το πώς μιλάς, πώς εργάζεσαι, πώς καταναλώνεις, πώς σκέφτεσαι. 

Από το πότε λες «όχι» ενώ μέχρι χθες έλεγες «έτσι είναι». 

Δεν είναι ηρωισμός· είναι εγρήγορση. Είναι το να οδηγείς αντί να σε πηγαίνει το αυτοκίνητο από μόνο του, πάνω στις ίδιες πάντα ράγες.

Αλλά δεν σταματά εκεί. Η ίδια συνειδητή στάση, όταν μεταφέρεται στα μεγάλα ιδανικά, γίνεται πολιτική πράξη. 

Γίνεται επιλογή πλευράς, συλλογική οργάνωση, ρήξη με το δεδομένο. 

Εκεί γεννιέται η πρόοδος: όχι ως γραμμική εξέλιξη, αλλά ως αποτέλεσμα συγκρούσεων με τη συνήθεια, την αδράνεια, τον φόβο.

Η διαρκής προσωπική και συλλογική αυτοβελτίωση δεν είναι αυτοσκοπός. Δεν είναι lifestyle. 

Είναι προετοιμασία. Είναι το ξεμάθημα όσων μας έκαναν υπάκουους, για να μάθουμε ξανά πώς να δρούμε ως ελεύθεροι άνθρωποι. 

Και αυτή η διαδικασία, όταν ωριμάσει ιστορικά, οδηγεί στην επαναστατική ολοκλήρωση: όχι ως στιγμιαίο ξέσπασμα, αλλά ως αποτέλεσμα μακράς συνειδητής συσσώρευσης πράξεων.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι θεωρητικό. Είναι βαθιά πρακτικό και ενοχλητικό:

Πόσο έτοιμοι είμαστε να σπάσουμε τα δεσμά της συνήθειας, όταν αυτά μας προσφέρουν ψεύτικη ασφάλεια;

Πόσο έτοιμοι είμαστε να ενεργούμε συνειδητά, όταν η συνήθεια μάς απαλλάσσει από την ευθύνη της επιλογής;

Πόσο έτοιμοι είμαστε να σπρώξουμε την εξέλιξη ένα βήμα μπροστά, γνωρίζοντας ότι κάθε βήμα μπροστά είναι και ένα βήμα έξω από το βολικό;

Η ιστορία δεν κινείται από όσους συνήθισαν.

Κινείται από όσους αρνήθηκαν να συνηθίσουν.